Lestrarhátíð 2015

Lestrarhátíð 2015 - Sögur handa öllum

Götugluggu í borginni minnir á lestrarhátíð

Þema Lestrarhátíð 2015 tengist 100 ára afmæli kosningaréttar kvenna og verður kastljósinu beint að rithöfundinum Svövu Jakobsdóttur og röddum kvenna í bókmenntum. Hátíðin heitir Sögur handa öllum í höfuð smásagnasafns Svövu sem ber þetta nafn og er safnið endurútgefið í kilju hjá Forlaginu í ritröðinni Íslensk klassík.

Safnið hefur að geyma þrjár bóka Svövu, Veizlu undir grjótveggGefið hvort öðru... og Undir eldfjalli. Það kom út á fyrsta degi Lestrarhátíðar, þann 1. október. Úrval smásagna Svövu er því aftur aðgengilegt íslenskum lesendum.

Svava Jakobsdóttir

Svava Jakobsdóttir (1930-2004) er einn af okkar fremstu rithöfundum. Hún fæddist þann 4. október 1930 og hefði því orðið 85 ára í október.

Á afmælisdaginn frumsýndi leikhópurinn Háaloftið uppfærslu sína á leikriti Svövu, Lokaæfing í Tjarnarbíó. 

Nokkrum dögum síðar, miðvikudaginn 7. október, var bókmenntamerking til heiðurs Svövu afhjúpuð við Alþingishúsið, en Svava sat á þingi frá 1971 – 1979. Úlfhildur Dagsdóttir bókmenntafræðingur afhúpar skiltið og í kjölfarið leiðir hún bókmenntagöngu um slóðir skáldkvenna í miðborginni.

Svava er þekktust fyrir smásögur sínar, en með þeim kvað við alveg nýjan tón í íslenskum bókmenntum. Meðal þeirra eru sögurnar „Saga handa börnum“ og „Eldhús eftir máli“, sem margir kannast við. Skáldsagan Gunnlaðarsaga þar sem Svava vinnur með goðsagnaarfinn er einnig eitt af hennar höfuðverkum svo og skáldsagan Leigjandinn. Konur eru yfirleitt í aðalhlutverkum í skáldskap Svövu, og með verkum sínum ljáði hún þeim nýja rödd.

Bókmenntamerking Svava Jakobsdóttir

Greinar og umræða um Svövu og verk hennar:

Yfirlitsgrein Ástráðs Eysteinssonar um höfundarverk Svövu

Jón Karl Helgason: Besta smásagan eða ljótur viðbjóður? Um smásöguna Saga handa börnum.

Viðtal við Svövu Jakobsdóttur um bók hennar Leigjandinn á Rúv

Már Másson Maack: „Innra borðið skal snúa út.“ Töfraraunsæi í verkum Svövu Jakobsdóttur og Murakami Haruki 

Jakob S. Jónsson: Raunveruleiki handa barni ...

Guðmundur Andri Thorsson: Hvers vegna gleymdu þeir Svövu? 

Listi yfir greinar um verk Svövu í tímaritu og öðrum ritum

Kjörgripur mánaðarins í Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni

Svava Jakobsdóttir: Hvað er í blýhólknum?

Leikrit Svövu Jakobsdóttur, Hvað er í blýhólknum, er kjörgripur mánaðarins í Landsbókasafni í tilefni Lestrarhátíðar.

Svava Jakobsdóttir (1930-2004) sagði í viðtali við Þjóðviljann 27. júní 1974: „Ætli ég sé ekki fædd rauðsokka? Það má segja, að það hafi verið mitt fyrsta baráttumál í lífinu að verða tekin gild enda þótt ég væri stelpa!“
Í verkum sínum tók hún jafnan fyrir stöðu konunnar og misrétti kynjanna.

Fyrsta leikrit Svövu, Hvað er í blýhólknum? var frumsýnt í Lindarbæ hjá leikhópnum Grímu þann 12. nóvember 1970. Leikstjóri var María Kristjánsdóttir. Svava hafði á þessum tíma sent frá sér smásagnasöfnin 12 konur og Veizla undir grjótvegg og skáldsöguna Leigjandann. Leikritið Hvað er í blýhólknum? vakti mikla athygli þar sem það fjallar um stöðu konunnar í nútímanum, mál sem hafði verið mjög til umræðu á þessum tíma.

Þegar leikritið var sýnt var lögð könnun fyrir leikhúsgesti sem þrír nemar í þjóðfélagsfræðideild Háskóla Íslands gerðu. Meðal annars var spurt hvort konum væri eðlislægara en körlum að vinna heimilisstörf. Niðurstaðan var sú að 52,6% töldu konum ekki eðlislægara en körlum að sinna heimilisstörfum, 41,6 % töldu hinsvegar svo vera.

Sjá má umfjöllun um þessa könnun hér

Handrit Svövu að Hvað er í blýhólknum? og fleiri handrit hennar eru varðveitt í handritasafni Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns (safnmark Lbs 136 NF). Í Kvennasögusafni Íslands eru varðveittar úrklippur og smáprent sem tengjast lífi hennar og starfi. Þessi gögn eru kjörgripir októbermánaðar í safninu í tilefni af lestrarhátíð Bókmenntaborgar 2015 þar sem verk Svövu Jakobsdóttur eru í öndvegi.

Raddir kvenna

Verkum annarra kvenna eða verkum um konur verður líka lyft fram á hátíðinni og sjónum beint að skáldkonum okkar í samtímanum. Nýjar raddir í hóp íslenskra skáldkvenna heyrast og bókmenntum á fleiri tungumálum en íslensku verður gefinn gaumur. Hér á landi er hópur af Íslendingum sem skrifar bókmenntir á sínu móðurmáli sem er annað en íslenska og verður reynt að beina sjónum að margbreytileikanum í íslensku bókmenntalífi.